Άτομα με ναρκισσιστική οργάνωση προσωπικότητας τείνουν  να αντλούν επιβεβαίωση από παράγοντες  έξω από τον εαυτό τους. Η εικόνα και η εκτίμηση που έχουν για τον εαυτό τους  δεν είναι σταθερή και μεταβάλλεται αναλόγως με τις αποκρίσεις του περιβάλλοντος. Όλους μας ενδιαφέρει οι σημαντικοί άλλοι να μας κρίνουν θετικά και να μας αποδέχονται και μας είναι δυσάρεστο να μας απορρίπτουν. Ορισμένοι όμως άνθρωποι έχουν πολύ μεγαλύτερη ενασχόληση με τον εαυτό και με την εικόνα που δίνουν στους άλλους.

Η ασταθής αυτή αίσθηση για τον εαυτό εκδηλώνεται  με δύο ειδών συμπεριφορές. Άλλα άτομα μπορεί να προβάλλουν ιδιαίτερα τον εαυτό τους , να μιλούν για τα επιτεύγματά τους, να μονοπωλούν συζητήσεις και να απαιτούν να βρίσκονται στο επίκεντρο της προσοχής. Είναι απαραίτητο για εκείνα να νιώθουν ότι προκαλούν τον θαυμασμό των άλλων για να διατηρήσουν την αυτοεκτίμησή τους.  Η ίδια ασταθής αίσθηση για τον εαυτό υπάρχει σε ανθρώπους στους οποίους είναι πολύ σημαντικό να αποφεύγουν την απόρριψη των άλλων και για να το επιτύχουν αυτό μπορεί να αποφεύγουν να είναι στο επίκεντρο της προσοχής, να είναι ντροπαλοί και διστακτικοί έτσι ώστε να μην εκθέσουν στους άλλους ελαττώματα και αδυναμίες τους.

Άτομα με ναρκισσιστική οργάνωση προσωπικότητας έχουν μία μεγαλειώδη αλλά και μία υποτιμημένη αίσθηση για τον εαυτό τους, οι οποίες εναλλάσσονται. Η αίσθηση του εαυτού ως «αρκετά καλού» με ελαττώματα και αδυναμίες δεν μπορεί να βιωθεί  και να γίνει αποδεκτή. Υπάρχει μία μεγαλειώδης αίσθηση εαυτού, η οποία κατακερματίζεται, όταν οι αδυναμίες και τα ελαττώματα κάνουν την εμφάνισή τους.

Η ασταθής αυτοεκτίμηση σχετίζεται με την χρήση των μηχανισμών άμυνας της εξιδανίκευσης και της υποτίμησης. Όταν ο εαυτός ενός ατόμου εξιδανικεύεται (δηλαδή βιώνεται ως τέλειος), υποτιμάται ο εαυτός άλλων ατόμων και αντιστρόφως. Η αίσθηση μεγαλείου και η υπεροχή που διακρίνουν τον ένα πόλο της εσωτερικής ζωής μπορεί να βιώνονται εσωτερικά ή να προβάλλονται σε άλλα άτομα (δηλαδή να βιώνονται άλλοι ως τέλειοι, αξιοθαύμαστοι και ο εαυτός υποτιμημένος).

Η συνεχής αναζήτηση του «τέλειου» ταλαιπωρεί άτομα με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά. Επιδιώκουν μη ρεαλιστικά ιδανικά και είτε πείθουν τον εαυτό τους ότι έχουν επιτύχει τους στόχους τους (το μεγαλειώδες αποτέλεσμα) είτε αντιδρούν σε αποτυχίες νιώθοντας ατελείς και ελαττωματικοί (το καταθλιπτικό αποτέλεσμα). Η απαίτηση για τελειότητα εκφράζεται με χρόνια κριτική του εαυτού ή των άλλων (αυτό εξαρτάται από το αν υποτιμημένος εαυτός προβάλλεται στους άλλους) και έτσι το άτομο είναι διαρκώς ανικανοποίητο είτε από τον εαυτό του είτε στην σχέση του με τους άλλους.

Σύμφωνα με τον Freud το φυσιολογικό πένθος διαφοροποιείται από την κατάθλιψη. Στο πένθος υπάρχει μια πραγματική απώλεια και το άτομο βιώνει συρρικνωμένο τον εξωτερικό κόσμο (στην περίπτωση θανάτου ενός σημαντικού προσώπου) ενώ στην κατάθλιψη συνήθως η απώλεια είναι συναισθηματική παρά πραγματική και ο ασθενής νιώθει ως χαμένο ή κατεστραμμένο ένα τμήμα του εαυτού του. Ακόμη ο πενθών διατηρεί σταθερή την αίσθηση της αυτοεκτίμησής του, ενώ ο καταθλιπτικός ασθενής βιώνει μια έντονη απώλεια της αυτοεκτίμησης που συνοδεύεται από αυτομομφή και ενοχή.

Οι καταθλιπτικοί ασθενείς τείνουν να αισθάνονται υπεύθυνοι αποκλειστικά οι ίδιοι για την συναισθηματική απώλεια που έχουν βιώσει. Θεωρούν ότι η δική τους επιθετικότητά έχει δημιουργήσει τις όποιες διαταραχές υπάρχουν στις σχέσεις τους με σημαντικούς ανθρώπους στην ζωή τους και λόγω αυτού αισθάνονται μεγάλη ενοχή και στρέφουν αυτή την επιθετικότητα προς τον ίδιο τον εαυτό τους. Κατευθύνουν το μεγαλύτερο μέρος των αρνητικών συναισθημάτων τους μακριά από τους άλλους με αποτέλεσμα να μισούν τον εαυτό τους με τρόπο που δεν αναλογεί στις πραγματικές τους αδυναμίες. Εάν το άτομο νιώσει πως εξαιτίας της προσωπικής του κακότητας έδιωξε μακριά τα αγαπημένα του πρόσωπα, είναι πιθανό να προσπαθήσει πολύ σκληρά ώστε να μην αισθάνεται τίποτα άλλο εκτός από θετικά συναισθήματα για αυτά.

Το συναίσθημα αυτό της ενοχής ενώ είναι πολύ δυσάρεστο, από την άλλη πλευρά δημιουργεί μια αίσθηση ελέγχου της κατάστασης στον ασθενή. Αφού ο εαυτός είναι η πηγή της δυστυχίας του, οτιδήποτε δυσάρεστο συμβαίνει εξαρτάται μόνο από τον ίδιο. Δίνει ακόμη την δυνατότητα να προστατευτούν σημαντικά πρόσωπα στην ζωή του ασθενή, τα οποία συχνά εξιδανικεύονται ως «απόλυτα καλά».

Οι καταθλιπτικοί ασθενείς σε θεραπεία είναι δυνατό να καταφέρουν να αναγνωρίσουν τους λόγους για τους οποίους έμαθαν να στρέφουν το θυμό τους προς τον εαυτό και ποιες λειτουργίες εξυπηρετούνται από την διατήρηση αυτού του προτύπου (π.χ. έλεγχος, προστασία των σημαντικών άλλων).    

Βιβλιογραφία:

Gabbard G. (2006). Η Ψυχοδυναμική Ψυχιατρική στην Κλινική Πράξη. Ιατρικές Εκδόσεις ΒΗΤΑ. 

Mc Williams Ν. (2000). «Ψυχαναλυτική Διάγνωση», Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Διαταραχή Πανικού- παθολογικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας και θεραπεία

Κατά την διάρκεια μιας κρίσης πανικού ο ασθενής βιώνει σωματικά συμπτώματα όπως ζαλάδα, ταχυκαρδία, τρόμο χειρών, εφίδρωση, δύσπνοια αλλά και ταυτόχρονα μπορεί να νιώσει φόβο πως θα τρελαθεί ή ένα αίσθημα επικείμενης καταστροφής.

Σε έρευνα που έγινε σε πληθυσμό ασθενών με διαταραχή πανικού βρέθηκε πως όλοι οι ασθενείς είχαν υιοθετήσει προβληματικό τύπο προσκόλλησης. Σύμφωνα με την σχετική θεωρία, η προσκόλληση είναι ένας βιολογικής φύσης δεσμός μεταξύ του παιδιού και του παρέχοντος φροντίδα προσώπου, ο οποίος αποσκοπεί στην διατήρηση της ασφάλειας και της επιβίωσης του παιδιού. Το παιδί επιζητά την εγγύτητα με το άτομο που το φροντίζει προκειμένου να αποσπάσει μία βοηθητική και ανακουφιστική ανταπόκριση.  Οι ασθενείς με διαταραχή πανικού συχνά έχουν δυσκολίες στην ρύθμιση της εγγύτητας με τους άλλους. Δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στην φυσιολογική ταλάντευση ανάμεσα στον αποχωρισμό και την προσκόλληση, επειδή δείχνουν αυξημένη ευαισθησία τόσο στην απώλεια της ελευθερίας όσο και στην απώλεια της ασφάλειας και της προστασίας. Αυτή η δυσκολία έχει ως αποτέλεσμα να λειτουργούν σε ένα εξαιρετικά στενό εύρος συμπεριφοράς, με το οποίο προσπαθούν να αποφύγουν ταυτόχρονα και τον αποχωρισμό –που είναι πολύ τρομακτικός- αλλά και την προσκόλληση , η οποία είναι πολύ έντονη. Αυτή η περιορισμένη ζώνη ανακούφισης συχνά γίνεται φανερή στον υπερελεγκτικό τρόπο με τον οποίο αντιδρούν οι ασθενείς με τους άλλους.

Άτομα που αναπτύσσουν διαταραχή πανικού είναι επιρρεπή σε αισθήματα διάσπασης του εαυτού και μπορεί να χρειάζονται έναν θεραπευτή ή έναν άλλον σύντροφο να τους βοηθήσει να αισθανθούν ότι έχουν μια σταθερή αίσθηση ταυτότητας. Ακόμη, οι ασθενείς αυτοί δεν έχουν μία σταθερή αίσθηση για τους «σημαντικούς άλλους» στην ζωή τους, παράγοντας που ενισχύει τις δυσκολίες στον αποχωρισμό.

Οι συγκρούσεις που βιώνουν οι ασθενείς αυτοί γύρω από την εγγύτητα, την εξάρτηση και τον αποχωρισμό προκαλούν αισθήματα φόβου, άγχους  ή και θυμού. Το άτομο μπορεί να φοβάται ότι μπορεί να εξαρτηθεί υπερβολικά από έναν σύντροφο ή από έναν θεραπευτή ή να νιώθει άγχος ή να θυμώνει επειδή ο «σημαντικός» άλλος δεν είναι διαρκώς διαθέσιμος.

Σε μία θεραπεία είναι δυνατόν ο ασθενής να αποκτήσει μια περισσότερο σταθερή αίσθηση και του εαυτού και του άλλου, να νιώθει και να αντιδρά περισσότερο ισορροπημένα σε καταστάσεις που αφορούν την εγγύτητα στις σχέσεις. Ως αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας, τόσο το άγχος αποχωρισμού όσο και οι προσβολές πανικού μπορούν να βελτιωθούν σημαντικά.   

Βιβλιογραφία:

Gabbard G. (2006). Η Ψυχοδυναμική Ψυχιατρική στην Κλινική Πράξη. Ιατρικές Εκδόσεις ΒΗΤΑ. 

Ασυνείδητες συγκρούσεις δημιουργούνται σε έναν ψυχισμό ανάμεσα σε μία ενόρμηση, η οποία ζητά εκφόρτιση και σε μία ψυχική άμυνα που εμποδίζει την εκφόρτισή της ενόρμησης. Οι ψυχικές άμυνες κινητοποιούνται, ώστε να εμποδίσουν την εκφόρτιση των ενορμήσεων, όταν αυτές βιώνονται ως απειλητικές και ο ψυχισμός φοβάται πως η ικανοποίησή τους μπορεί να ελλοχεύει κινδύνους και τιμωρίες από το περιβάλλον.

Όταν οι ψυχικές άμυνες αποτυγχάνουν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά και να προστατεύσουν τον ψυχισμό από τις απειλητικές ενορμήσεις, τότε αυτές μπορεί να εκφραστούν και να εκφορτιστούν έστω και με έμμεσο, συμβολικό ή διαστρεβλωμένο τρόπο. Τα ψυχοπαθολογικά συμπτώματα αποτελούν μια μεταμφιεσμένη έκφραση ασυνείδητων ενορμήσεων. Μέσω του συμπτώματος επιτελείται η μερική εκφόρτιση της ασυνείδητης ενόρμησης, ενώ ο ψυχισμός αποφεύγει το έντονο άγχος και τα δυσάρεστα συναισθήματα που θα εμφανίζονταν, αν η ενόρμηση εκφραζόταν με άμεσο τρόπο και γινόταν συνειδητή.

Ένας ασθενής εμφανίζει συμπτώματα ψυχαναγκαστικής καταναγκαστικής διαταραχής. Ένα από τα συμπτώματά του είναι το επαναλαμβανόμενο πλύσιμο των χεριών του (καταναγκαστική πράξη). Νιώθει την ανάγκη να επαναλαμβάνει αυτή την πράξη καταναγκαστικά ανά από πολύ συχνά χρονικά διαστήματα. Τα χέρια του έχουν ταλαιπωρηθεί από το συχνό πλύσιμο και ο ασθενής ξοδεύει αρκετό χρόνο καθημερινά στην συχνή εκτέλεση της πράξη αυτής, όμως δεν μπορεί να αντισταθεί στην παρόρμησή του να επαναλαμβάνει την ίδια πράξη ξανά και ξανά. Το σύμπτωμα αυτό θα μπορούσε να σχετίζεται με μία ενόρμηση απειλητική, όπως για παράδειγμα η επιθετικότητα προς κάποιο συγγενικό πρόσωπο (π.χ. προς τον πατέρα). Η ενόρμηση είναι απειλητική για τον ψυχισμό γιατί η ικανοποποίησή της θα διαταράξει την σχέση με τον πατέρα.  Ως εκ τούτου, ο ασθενής επιλέγει ασυνείδητα να μην εκφράσει άμεσα την επιθετικότητά του και τελικά αντί να χειροδικήσει όπως μπορεί να επιθυμούσε, πλένει επαναλαμβανόμενα τα χέρια του στην ασυνείδητη προσπάθειά του να τα «καθαρίσει» από την «βρώμικη», επιθετική πράξη που φαντάζεται πως θα μπορούσαν να εκτελέσουν.

Μία νεαρή γυναίκα νιώθει πόνο κατά την σεξουαλική επαφή με τον σύντροφό της. Το σύμπτωμα αυτό θα μπορούσε να οφείλεται στην ερωτική ενόρμηση της ασθενούς, η οποία όμως πιθανόν να βιώνεται ασυνείδητα από την ίδια ως απειλητική και η ικανοποίησή της απαγορευμένη (για λόγους, οι οποίοι μπορεί να είναι σύνθετοι και να είναι δυνατόν να αναλυθούν με βάση το ιστορικό της). Συνεπώς, η ικανοποίηση της ερωτικής επιθυμίας της ασθενούς εμποδίζεται μέσω του συμπτώματος του πόνου κατά την σεξουαλική συνεύρεση και έτσι η ασθενής ταλαιπωρείται, αποφεύγει όμως να βιώσει τα αισθήματα άγχους και ενοχής που συνδέονται με την ικανοποίηση της ερωτικής της επιθυμίας.

Όπως φαίνεται και στα παραδείγματα που προηγήθηκαν, η εμφάνιση ψυχοπαθολογικών συμπτωμάτων οφείλεται σε ασυνείδητες ψυχικές συγκρούσεις που δημιουργούνται όταν ο ψυχισμός δεν επιτρέπει την άμεση ικανοποίηση μιας ενόρμησης και τότε η ενόρμηση αυτή εκφράζεται έμμεσα μέσω συμπτωμάτων. Η ανάδυση της ασυνείδητης σύγκρουσης σε μία θεραπεία και η επίλυσή της, αφού πρώτα έλθει σε επαφή με την συνείδηση, είναι δυνατόν να οδηγήσει στην εξάλειψη των συμπτωμάτων.   

Βιβλιογραφία:

Brenner C. (2009). Στοιχειώδες εγχειρίδιο ψυχανάλυσης, Εκδόσεις Πατάκη.

Greenson R. (2009). Η τεχνική της ψυχανάλυσης: Θεωρία και Πράξη, Εκδόσεις Καστανιώτη. 

Στη ζωή κάθε ατόμου, συγκεκριμένες δυσλειτουργικές καταστάσεις τείνουν να επαναλαμβάνονται και έτσι το άτομο, ακόμη και σε διαφορετικά πλαίσια ή σχετιζόμενο με διαφορετικούς ανθρώπους, μπορεί να βιώνει ξανά και ξανά τα ίδια δυσάρεστα συναισθήματα και να αντιμετωπίζει τα ίδια αδιέξοδα. Οι περισσότεροι άνθρωποι καταλήγουν να πιστεύουν πως είναι άτυχοι ή δεν είναι αρκετά ικανοί να ζήσουν κάτι καλό ή πως οι άλλοι άνθρωποι έχουν την ευθύνη για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ίδιοι. Σε πολλές περιπτώσεις, οι άνθρωποι που βιώνουν αυτή την ταλαιπωρία μπορεί να είναι ιδιαίτερα ικανοί, κάποιες όμως ψυχικές διεργασίες να τους εμποδίζουν να εκπληρώσουν το δυναμικό τους.

Οι δυσλειτουργικές καταστάσεις στις οποίες το άτομο εμπλέκεται, συνήθως έχουν βιωθεί για πρώτη φορά στα πρώτα χρόνια της ζωής του και από τότε τείνει να τις ξαναζεί μέσα από συγκεκριμένα επαναλαμβανόμενα μοτίβα συμπεριφοράς και τρόπους συσχέτισης με τους άλλους. Κάποιος που δεν λάμβανε ικανοποιητική φροντίδα από τους γονείς του στην παιδική του ηλικία, μπορεί στη συνέχεια της ζωής του να δημιουργεί ερωτικές σχέσεις στις οποίες να νιώθει ότι ο σύντροφός αδιαφορεί για εκείνον, δεν τον αγαπά, δεν εκφράζει αρκετό ενδιαφέρον. Αυτό είναι πιθανό να συμβαίνει, επειδή το άτομο επιλέγει ως συντρόφους ανθρώπους που δεν ικανοί ή κατάλληλοι για να του δώσουν αρκετή «φροντίδα». Σε άλλες περιπτώσεις, μπορεί το άτομο να έχει επιλέξει έναν κατάλληλο σύντροφο, αλλά με διάφορες συμπεριφορές να τον εμποδίζει από το να εκφράζει ή και να νιώθει τελικά θετικά συναισθήματα μέσα στη σχέση.

Η τάση αυτή του ατόμου να προκαλεί την επανάληψη δυσάρεστων ή και τραυματικών εμπειριών των πρώτων χρόνων της ζωής του ονομάζεται καταναγκασμός της επανάληψης. Παράδοξο δείχνει το φαινόμενο πως, ενώ τα συναισθήματα που προκαλούνται από αυτή τη διαδικασία είναι δυσάρεστα, το άτομο δεν αποφασίζει να σπάσει τον κύκλο της επανάληψης. Ο λόγος για τον οποίο εμφανίζεται αυτή η τάση και στη συνέχεια είναι πολύ δύσκολο να διακοπεί, είναι ότι βασικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία παίζουν ασυνείδητες διεργασίες, οι οποίες είναι έξω από το συνειδητό έλεγχο του ατόμου.

Μέσω της ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας και της ψυχαναλυτικής τεχνικής, είναι δυνατόν κανείς να έλθει σε επαφή με τις ασυνείδητες διεργασίες που τον οδηγούν στην επαναλαμβανόμενη αναβίωση δυσάρεστων εμπειριών και συναισθημάτων. Από τη στιγμή που οι αρχικά ασυνείδητες διεργασίες περάσουν στο συνειδητό έλεγχο του ατόμου, στη συνέχεια είναι δυνατή η επεξεργασία και η τροποποίησή τους.

Αδαμούλα Ελένη 
Κλινική Ψυχολόγος (MSc)
​Ψυχοθεραπεύτρια

Οι μηχανισμοί άμυνας είναι ασυνείδητες ψυχικές λειτουργίες μέσω των οποίων το άτομο προσπαθεί να προστατέψει τον εαυτό του από ενορμήσεις, σκέψεις ή συναισθήματα, η άμεση εκδήλωση των οποίων μπορεί να είναι απειλητική για το «Εγώ».  Οι μηχανισμοί άμυνας σε άλλες περιπτώσεις συμβάλλουν στην καλύτερη προσαρμογή στο περιβάλλον, ενώ σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσουν στην εκδήλωση ψυχοπαθολογικών συμπτωμάτων.

Μια ενδοψυχική σύγκρουση δημιουργείται, όταν ο ψυχισμός βιώνει μία ενόρμηση, όμως κάποια «άμυνα» εμποδίζει την ικανοποίησή της. Ορισμένοι μηχανισμοί άμυνας βοηθούν το άτομο να αλληλοεπιδρά πιο ικανοποιητικά με το περιβάλλον, εφόσον σε κάποιο βαθμό είναι απαραίτητο να μπορεί να ασκεί έλεγχο στις παρορμήσεις του, έτσι ώστε να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της πραγματικότητας. Για παράδειγμα, επιθετικές ενορμήσεις, αντί να εκφραστούν άμεσα, είναι δυνατόν να εκδηλώνονται με έμμεσο και κοινωνικά αποδεκτό τρόπο, μέσα από την ενασχόληση με τον αθλητισμό ή μέσω της ενασχόλησης με την τέχνη (μηχανισμός άμυνας της μετουσίωσης).  

Ο μηχανισμός άμυνας της απώθησης είναι βασική άμυνα και μία από τις πρώτες που προσέλκυσαν το ενδιαφέρον του Freud. Θεωρείται από τους πιο ώριμους μηχανισμούς άμυνας και από τους πιο απαραίτητους για τη διατήρηση της ψυχικής υγείας. Μια εσωτερική προδιάθεση που προκαλεί έντονο άγχος μπορεί να απωθηθεί στο ασυνείδητο -να μην υπάρχει δηλαδή συνειδητή επίγνωση αυτής-  και έτσι το άτομο να αποφύγει δυσάρεστα συναισθήματα ή και μία σύγκρουση με τις απαιτήσεις του περιβάλλοντος.

Από την άλλη όμως πλευρά, υπερβολική χρήση του μηχανισμού άμυνας της απώθησης είναι πιθανό να έχει ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της ικανοποίησης των επιθυμιών του ατόμου. Οι επιθυμίες απωθούνται στο ασυνείδητο και, έτσι, ο ψυχισμός δεν «κινείται» προς την ικανοποίησή τους.

Οι μηχανισμοί άμυνας στοχεύουν στο να προστατεύουν από το άγχος, όταν όμως καταλήξουν να κυριεύσουν την ψυχική ζωή σε βαθμό που να εμποδίζουν την έκφραση και την αποφόρτιση ενορμήσεων και συναισθημάτων, τότε το άγχος και η ψυχική ένταση ενισχύονται.

Ανεπαρκείς ή μη ικανοποιητικές σχέσεις με τους σημαντικούς ανθρώπους του περιβάλλοντος του ατόμου κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του μπορεί να εμποδίσουν τη σωστή ανάπτυξη των λειτουργιών αυτών του «Εγώ», δηλαδή των μηχανισμών άμυνας, που κανονικά επιτρέπουν τον αποτελεσματικό και ισορροπημένο έλεγχο των ενορμήσεων.

Ο μηχανισμός άμυνας της προβολής, σε αρκετές περιπτώσεις, μπορεί να αποτελέσει ένα παράδειγμα του πως ένας μηχανισμός άμυνας μπορεί να σχετίζεται με ψυχοπαθολογία και με διαταραχή στις διαπροσωπικές σχέσεις. Τα αρνητικά συναισθήματα (π.χ. θυμός, ζήλια, επιθετικότητα) μπορεί να είναι τόσο δυσάρεστα για το άτομο, που να μην μπορεί να τα αποδεχτεί ως δικά του και να τα «προβάλει»,- να θεωρεί δηλαδή πως ανήκουν- σε άλλα άτομα. Ο μηχανισμός αυτός, από τη μία πλευρά προστατεύει το άτομο από το να έλθει σε επαφή με μη αποδεκτά δικά του συναισθήματα, από την άλλη πλευρά, όμως, οδηγεί σε σημαντική διαστρέβλωση της πραγματικότητας και αποκλείει τη δυνατότητα επεξεργασίας τέτοιων δυσάρεστων συναισθημάτων, η οποία είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της ψυχικής ηρεμίας.

Η διαστρέβλωση της πραγματικότητας μέσω της λειτουργίας μηχανισμών άμυνας έχει ως αποτέλεσμα τη μειωμένη δυνατότητα αντιμετώπισης της πραγματικότητας με εποικοδομητικούς τρόπους. Η άρνηση των θετικών (μηχανισμός άμυνας της υποτίμησης) ή των αρνητικών (μηχανισμός άμυνας της εξιδανίκευσης) χαρακτηριστικών ενός άλλου ατόμου, όταν αυτά προκαλούν άγχος, εμποδίζει την ανάπτυξη υγιούς και ουσιαστικής σχέσης με το άτομο αυτό, αλλά και την επεξεργασία και αντιμετώπιση των αιτιών του άγχους.

Οι μηχανισμοί άμυνας είναι δυνατόν να συμβάλουν στον απαραίτητο για την ψυχική υγεία και την προσαρμοστικότητα έλεγχο των ενορμήσεων και στην αποφυγή δυσάρεστων συναισθημάτων, σε άλλες όμως περιπτώσεις, και αναλόγως με το βαθμό στον οποίο οι άμυνες κυριεύουν την ψυχική ζωή, μπορεί να μειώσουν σημαντικά την ικανοποίηση που βιώνει ένα άτομο, να προκαλέσουν σημαντική διαστρέβλωση της πραγματικότητας και διαταραχή της αλληλεπίδρασης με αυτήν.

Βιβλιογραφία:
Brenner C. (2009). Στοιχειώδες εγχειρίδιο ψυχανάλυσης, Εκδόσεις Πατάκη.
Mc Williams Ν. (2000). «Ψυχαναλυτική Διάγνωση», Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.